मराठी बातम्या  /  महाराष्ट्र  /  चिंताजनक..! अनियमित पावसाने महाराष्ट्रातील खरीप धान्य उत्पादनात १८ टक्क्यांची घट, दर कडाडले

चिंताजनक..! अनियमित पावसाने महाराष्ट्रातील खरीप धान्य उत्पादनात १८ टक्क्यांची घट, दर कडाडले

Jun 27, 2024 11:16 PM IST

Kharif foodgrain : अनियमित पावसामुळे महाराष्ट्राच्या खरीप हंगामातील अन्नधान्य उत्पादनात १८ टक्के घट झाली असून कडधान्ये २७ टक्क्यांनी तर तृणधान्ये उत्पादन १६ टक्क्यांनी घसरले आहे.

 महाराष्ट्रातील खरीप धान्य उत्पादनात १८ टक्क्यांनी घट (File photo)
महाराष्ट्रातील खरीप धान्य उत्पादनात १८ टक्क्यांनी घट (File photo) (HT_PRINT)

 गेल्या वर्षी झालेल्या अनियमित, अपुऱ्या आणि अवकाळी पावसाचा फटका खरीप हंगामातील कृषी उत्पादनाला बसला असून, अन्नधान्याचे एकूण उत्पादन चार वर्षांच्या सरासरीच्या तुलनेत तब्बल १८ टक्क्यांनी घटले आहे. डाळींचे उत्पादन २७ टक्क्यांनी घटले, तर तृणधान्यांचे उत्पादन १६ टक्क्यांनी घटल्याने किरकोळ दरात वाढ झाली आहे.

ज्वारी, तांदूळ, मका आणि नाचणी सह सुमारे ५.३ दशलक्ष मेट्रिक टन तृणधान्याचे उत्पादन २०२३-२४ मध्ये झाले, तर चार वर्षांच्या (२०१६-१७ ते २०२०-२१) सरासरी ६.३ दशलक्ष मेट्रिक टन डाळींचे उत्पादन झाले. तूर, मूग आणि उडीद सारख्या डाळींचे उत्पादन सरासरी १.६ दशलक्ष मेट्रिक टनांच्या तुलनेत केवळ १.२१ दशलक्ष मेट्रिक टन झाले. खरीप पिकांचे एकूण उत्पादन घटून ६५ लाख मेट्रिक टन झाले असून, चार वर्षांच्या सरासरी ७९ लाख मेट्रिक टन आहे.ज्वारी, बाजरी आणि मूग या पिकांना सर्वाधिक फटका बसला असून उत्पादनात ६० टक्क्यांहून अधिक घट झाली आहे.

ट्रेंडिंग न्यूज

मराठवाडा व विदर्भातील नगदी पीक सोयाबीन वगळता भुईमूग, तीळ, नायजर, सूर्यफूल यासह अन्य तेलबियांचे उत्पादन ३१ ते ८९ टक्क्यांपर्यंत घसरले आहे. सोयाबीनच्या उत्पादनात मोठी वाढ - सरासरी ४.८ दशलक्ष मेट्रिक टनाच्या तुलनेत ६.६ दशलक्ष मेट्रिक टन - तेलबियांची एकूण सरासरी राखण्यास मदत झाली. चार वर्षांच्या सरासरी ५.१ दशलक्ष मेट्रिक टनाच्या तुलनेत २०२३-२४ मध्ये तेलबिया उत्पादन ६.७ दशलक्ष मेट्रिक टन होते. मुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांनी मंगळवारी घेतलेल्या वार्षिक आढावा बैठकीत कृषी विभागाने ही आकडेवारी जाहीर केली.

गेल्या पावसाळ्यात राज्यभरात झालेला अपुरा पाऊस, लांबलेला कोरडा पाऊस आणि अवकाळी पावसामुळे २०२४ च्या उन्हाळ्यानंतर संपलेल्या शेती वर्षात उत्पादनावर मोठा परिणाम झाला. अपुऱ्या पावसामुळे गेल्या वर्षी लागवडीखालील क्षेत्रातमोठी घट झाल्याचे कृषी विभागातील एका अधिकाऱ्याने सांगितले. खरीप अन्नधान्याच्या लागवडीखालील क्षेत्र ४६ लाख हेक्टर होते, तर चार वर्षांची सरासरी ५६ लाख हेक्टर होती.

तेलबिया लागवडीखालील क्षेत्र मात्र सरासरी ४३ लाख हेक्टरवरून ५२ लाख हेक्टरवर पोहोचले आहे. सोयाबीन, ऊस, कापूस या नगदी पिकांच्या लागवडीखालील क्षेत्रातही वाढ झाली असून, त्यांच्या उत्पादनातही वाढ झाली आहे.

रब्बी व उन्हाळी हंगामातील पिकांच्या (ऑक्टोबर २०२३ ते मे २०२४) उत्पादनात मात्र अन्नधान्य व तेलबियांच्या उत्पादनात सुधारणा झाली असली तरी वार्षिक उत्पादन २०२२-२३ च्या तुलनेत खूपच कमी राहिले आहे. तृणधान्ये आणि कडधान्यांसह अन्नधान्याचे उत्पादन मागील वर्षीच्या १.६८ अब्ज मेट्रिक टनांवरून घटून १.४६ अब्ज मेट्रिक टन झाले आहे. 2023-24 मध्ये तेलबियांचे उत्पादन ६९१.६ दशलक्ष मेट्रिक टन होते, जे २०२२-२३ मध्ये ७०९.१ दशलक्ष मेट्रिक टन होते.

नैसर्गिक आपत्ती आणि शेतमालाला कमी भाव मिळाल्याने शेतकऱ्यांना मोठा फटका बसला आहे, असे मत शेतकरी कार्यकर्ते व तज्ज्ञ विजय जवंधिया यांनी व्यक्त केले. सर्वसाधारणपणे कमी उत्पादनामुळे बाजारात भाववाढ होते, पण सरकारी धोरणांमुळे आजकाल तो अपवाद बनला आहे. कोणत्याही उत्पादनाचा दर सरकारने ठरवून दिलेल्या किमान आधारभूत किमतीपेक्षा जास्त झाल्यास सरकार तत्काळ कृषी उत्पादनांची निर्यात करते. विदर्भ आणि मराठवाडय़ातील ८० टक्के शेती पावसावर अवलंबून असून गेल्या वर्षी झालेल्या अनियमित पावसाचा मोठा फटका बसला आहे.

गेल्या हंगामात अपुऱ्या पावसाच्या पार्श् वभूमीवर राज्य सरकारने १५ जिल्ह्यांतील ४० तालुक्यांमध्ये तीव्र/मध्यम स्वरूपाचा दुष्काळ जाहीर केला. २२.६६ हेक्टर बाधित क्षेत्रासाठी२,४४३ कोटी रुपये मदत आणि सानुग्रह अनुदानावर खर्च करण्यात आले. जानेवारी २०२३ ते जानेवारी २०२४ या कालावधीत अवकाळी पाऊस आणि पुरामुळे शेतकऱ्यांचे झालेले नुकसान भरून काढण्यासाठी राज्य सरकारने अतिरिक्त ४,०१९ कोटी रुपये खर्च केले.

WhatsApp channel